25 Temmuz 2015 Cumartesi

Bedenin beş kılıfı

 Bu yazı İstanbul Yoga Merkezi felsefe ders notlarımdan derlenmiştir. Purnam Yayınları kitaplarından notlar içerir.

Yıllardır varoluşuma anlam aramaktan vazgeçmedim. Ben kimim, neden doğdum, ölümün ötesinde ne var gibi sorular varlığımı hep meşgul etti. Beni bu eğitime yönlendiren gücün arkasında hakiki bilgiye duyduğum açlık vardı.

Felsefe sohbetleri varlığımda güçlü bir manevi doyum yarattı. Her zaman bedenin bir kıyafet olduğuna inandım, ölüm anında eski giysiyi çıkartıyoruz. Beden bilincinin üstüne çıkmak ölüm hakkındaki korkuyu dönüştürüyor. 

Ölüme bakışımızı değiştirmek için beş kılıf öğretisinin faydalı olduğunu düşünüyorum.

Yoganın felsefesine göre insan beş bedenden, kılıftan (pança koşadan) oluşmaktadır.

1-Annamaya koşa: Fiziksel beden kılıfı ya da gıda kılıfı demektir. Yoga ve Upanişad geleneğinde Pança Koşa kavramı, öğretmen Varuna’nın oğlu ve öğrencisi Bhrgu’ya, gerçeği arayışında kılavuzluk ettiği Taittireya Upanişad’ da anlatılır. 

Oğul babasına şuurun (Brahman) ne olduğunu sorar. Baba sorduğu deneyime dayanan bir cevap bulmada kendisine ipucu verecek en temel yöntemin tapas (içsel araştırma) olduğunu söyler. Oğul sessizliğe bürünür ve evrendeki her şeyin “Anna” yani maddeden ortaya çıktığı, her şeyin ondan yaratıldığı, onunla sürdüğü, onunla yok edildiği ve ona ayrışacağı cevabıyla babasına geri döner. Baba oğlunun dış evrenin bilinen tek ilkesine ulaşabilmesine memnun olmuştur ama “Oğlum keşfettiğinden daha süptil bir şey daha var, lütfen git ve araştırmana devam et” der.

Fiziki kimliğimizin bu Anna yönüne Annamaya Koşa adı verilir. Bu koşa genel olarak, tüketilen fiziki gıdayla beslenir. Sağlıklı beslenme ve sözün gücünü bilerek konuşmak bu kılıfın tamamlayıcı süreçleridir. Ağzımızdan giren besinler ve ağzımızdan çıkan cümleler beden kılıfını aşarken işimizi kolaylaştırır ya da zorlaştırır. Bu nedenle kişi sadece yiyip içtiği şeyleri değil kurduğu cümleleri de özenle seçmelidir.
Annamaya Koşa, beş beden arasında en kaba olan fiziki kılıftır. Yoga duruşları bu kılıfı aşmamıza yardımcı olur.

2-Pranamaya koşa: Yaşam gücü kılıfı demektir. Baba Varuna’nın “Oğlum, keşfettiğinden daha süptil bir şey daha var, lütfen git ve aramaya devam et” demesi üzerine Bhrgu uzun süreli bir araştırma yapar geri döner ve Baba, bu söylediğin pranadır der ama cevap bu da değildir babası tarafından yeniden aramaya devam etmeye yönlendirilir.

Kaba olan annamaya koşanın bile oluşmasını sağlayan prana yani yaşam enerjisidir. Burada bahsedilen prana, bedenin içinde ve dışındadır, evrenin temel dokusudur. Nefesten şuurun enerjisine dek birçok anlamı vardır. Prana sıradan enerji kanunlarını takip etmez. Kendisini dışsal ajan olmaksızın arttırıp, azaltabilir.

Pranayama çalışmaları bu kılıfı aşmamıza yardımcı olurken beyni uyarır bedeni arındırır ve tazeler.

3-Manomaya koşa: Bhrgu babası tarafından bu kez yeniden tapasa yönlendirilir. Uzun bir çalışmanın ardından geri döner ve “Ey Guru, her şeyin kaynağının akıl (manas) olduğunu fark ettim” der. Buna manomaya koşa denir. Cevap bu da değildir.

Manomaya koşa içinde algılama hafıza ve ego gibi farklı işlevleri barındıran akıl bedenidir. Akıl neredeyse biz orada oradayızdır bu nedenle aklın girdabına kapılmak kolay aklı hakimiyet altına almak güçtür. Akıl kurnazdır, kolay kandırır. Manomaya koşanın duygular (bhavana) olarak adlandırılan bölümü ben hissi desteğinde, sevilenler, sevilmeyenler, beğenilenler, beğenilmeyenlerle karakterizedir.  Zevk ve acının kökeni duygular iyi yönetilmezse akıl sakinliği sağlanamaz.

Düşünce ve duygu kontrolü bu beden üzerinde hakimiyet kazanmamızı sağlar.

4- Vijnanamaya Koşa: Zihinsel kılıf demektir.  Bhrgu Varuna’ya  zihinsel kılıf keşfini açıkladığında hocası mutlu olur ve “Lütfen devam et, önünde birkaç adım daha var, doğru yoldasın” der. Bu kez yoğun ve uzun bir tapas sayesinde Bhrgu, tüm varoluşu yaratan nihai gerçeğin Vijnana (bilgi) olduğunu fark etmiştir. 

Kişiyi bir şeyi yapma ya da yapmaması için yönlendiren şuur Vijnanamaya Koşa’dır.  Vijnanamaya koşa ayrım gücü yetisidir.

Akıl konuşurken zihin dinler ve cevap verir. Örneğin akıl pasta yemek ister zihin diyeti hatırlatır. Eğer muhakeme gücüm gelişmişse pastayı yemem. Muhakeme gücünün (irade, zekâ gücü, zihin)  gelişmesi bilgiyle mümkün olur. Temel içgüdüler üzerinde hâkimiyet kazanmak için monamaya koşaya ( akıl kılıfına) sürekli kılavuzluk eder. Bu kişiyi uzun vadeli mutluluğa (sukha) götürür.

Analiz yeteneğinin geliştirilmesi, farkındalık, ruhsal okuma, meditasyon bu beden üzerindeki kontrol gücümüzü arttırır.

5- Anandamaya Koşa: Mutluluk bedeni kılıfı demektir. Tekrar tapasa yönlendirilen Bhrgu bu sefer dönmez. Varuna neden geri gelmediğini anlamak için oğlunun yanına gider. Bhrgu’nun tamamıyla derin Ananda (saadet) halinde olduğunu görmesi onun için de sürpriz olur. Bhrgu evrendeki her şeyi yaratan nihai gerçeğin Ananda olduğu bilgisine ulaşmıştır. Buna varoluşun mutluluk katmanı olan Anandamaya Koşa denir.

Mutluluk yaşamdaki nihai hedeftir ama mutluluk tanımlarım doğru değilse o mutluluk ayağıma dolanır. Anlık mutluluğun illüzyon olduğunu fark ederek uzun dönemde mutluluk verecek şeylere odaklanmak kişiyi içine yönlendirir. Kişi var oluşundan memnuniyet duyduğunda dışarıda arayacak bir şey kalmaz.

Kişinin tüm geçmiş yaşamları bu kılıfta saklıdır. İnsan bu kılıfı aştığında özben (ruh) olduğunu idrak eder.

Felsefe notlarıma göre fiziksel beden kılıfı ve yaşam gücü kılıfı işçi sınıfıdır. Bedende yaptıklarınızın sonucunu her zaman görürsünüz. Kötü beslenmek, yanlış nefes almak gibi koşullar bedeni sağlıksız hale getirir, prana akışını bozar.

Akıl orta kademe yöneticidir. Zihin müdür... Saadet kılıfı esas patrondur. Arzularımız hakiki ihtiyaçlarımızı tatmin etmeye yönelikse esas patron mutlu olacaktır ama mutluluk tanımları değişkendir. Aklı gerektiği zaman veto etmezsek arzularımızın kölesi haline gelebiliriz. Yoga bu kılıfları dizginlemenin yollarını öğretir.

Kabadan süptile doğru önce beden seviyesindeki meselelerimizi halletmeye çalışmak yerinde bir yaklaşım olacaktır. Yıllarca tembellikle uğraştım. Spora başladım, bıraktım. Diyet yaptım ama az yeme uygulamasında devamlılık sağlayamadım.

Yaklaşık bir yıldır yoga yapıyorum. Varlığıma uygun olmayan sporlara heves ettiğimi açıkça görebiliyorum. Şimdi bu eğitimi alırken neden yogada istikrar sağladığımı anlıyorum. Bütünsel yoga anlayışı beş bedeni de içine alıyor. Kadim bir yol oluşu, derinliği oradan kaynaklanıyor. Bedenin ve ruhun hakiki bilgisi buluşunca bu kadim öğretiye sadece heves etmekle kalamıyorsunuz. Yavaş yavaş başka biri, daha iyi biri olmaya başlıyorsunuz.

Eğer eğitmenimiz asana seviyesinde bir yoga öğretmeni olarak kalmamanın önemini sıkça hatırlatmasaydı olasılıkla kiloma takılırdım. İlk öğrendiğimiz bilgi tüm asanaların meditasyonda daha uzun oturabilmek için olduğuydu. Asana, Patanjali’ye göre bedenin sabit ve hoş duruşu demek ve bu hal bedeni hissi olmadan durabilmeyi işaret ediyor.

Hepimizin en hakiki ihtiyacının sakinlik ve içsel barış olduğuna inanıyorum. Stres ve huzursuzluk bedeni ve nefesi olumsuz yönde etkiliyor. Hızlanmış nefes pranayı boşa tüketmek demek.

Şöyle düşünelim Tanrı size piyangodan bir trilyon yolluyor, o parayı bir yıl içinde ya da yaşam boyu kullanmak seçimi kendimize aittir. Nefesten daha değerli bir hediye düşünemiyorum. Nefesi yavaşlatmak ömrü uzatmaktır bilgisi ellerimizdeyken sigara, alkol, şeker ve buna benzer bağımlılıklarla yaşam gücümüzü bozuk para gibi harcıyoruz. Sevmediğimiz işlerde daha fazla para için çalışıyor, kendimizi maddeye sahip olma uyuşturucusuyla uyutuyor, bizi gerçekten neyin mutlu ettiğiyle ilgilenmiyoruz.

Yoga yaptıkça ve felsefe sohbetlerinden sonra, kendimle ilgili ciddi farkındalıklar elde ettim. Yaşam gücümü, olumsuz düşünme, atalet, oburluk, şikâyet gibi kötü huylarımla nasıl harcadığımı gördüm. Ben genelde duygu hallerini çok yüksek deneyimleyen biriyim. Sevindim mi dünyalar kadar sevinirim, acılarımı da yoğun yaşarım. Şimdi iki durumda da gözlemci olmayı öğreniyorum.

Aklımı ve duygularımı gözlemlemek farkındalık getiriyor. Bazen neleri geride bıraktığımı görüyorum, böbürlenmeden, samimi olarak iyiye doğru gittiğimi düşünüyorum.

Bana şefkatle rehberlik eden kendimden daha yüksek bir gücün varlığına hep inandım. O güç sayesinde her düştüğümde elimden tutanlar oldu. Yürüyorum, bu yolculuğun sonsuz olduğunu idrak ettikçe öğrenmekten ve öğretmekten daha kutsal bir şey düşünemiyorum. 

Nazlı Akın